Khoảng 49.000 cư dân tại khu vực Lake Tahoe, Hoa Kỳ đang đứng trước nguy cơ thiếu điện nghiêm trọng vào tháng 5/2027 — không phải do thiên tai hay sự cố kỹ thuật, mà vì 12 dự án trung tâm dữ liệu AI trong vùng có thể "hút" tới 5.900 MW điện vào giờ cao điểm. Đây là hệ quả của cuộc đua hạ tầng AI toàn cầu đang va chạm trực tiếp với lưới điện dân sinh — một bài học đáng theo dõi với bất kỳ quốc gia nào đang mở rộng hạ tầng số, bao gồm Việt Nam.

Trung tâm dữ liệu AI "nuốt" điện như thế nào?

Miền Bắc Nevada từ lâu đã trở thành điểm đến lý tưởng cho các ông lớn công nghệ nhờ ưu đãi thuế, quỹ đất rộng và vị trí gần Thung lũng Silicon. Tại "Tahoe Reno Industrial Center", các cụm máy chủ của Google, Microsoft và Apple đang hoạt động liên tục.

Theo Fortune, 12 dự án trung tâm dữ liệu trong khu vực có thể tiêu thụ tổng cộng 5.900 MW vào giờ cao điểm — con số vượt xa mức tiêu thụ hiện tại của toàn vùng. Năm 2024, các trung tâm dữ liệu đã chiếm 22% tổng sản lượng điện của bang Nevada, và tỷ lệ này được dự báo tăng lên 35% vào năm 2030. Riêng mức tăng tải từ trung tâm dữ liệu trong năm 2024 đã đạt 25.590 GWh — tương đương hơn một nửa tổng sản lượng điện thuần của Nevada.

Đáng chú ý, đến năm 2028, các trung tâm dữ liệu AI được dự báo sẽ chiếm 12% tổng tiêu thụ điện toàn nước Mỹ — đồng nghĩa với việc người dân thông thường ngày càng phải "cạnh tranh" với các tập đoàn công nghệ khổng lồ để có điện sử dụng.

Vì sao 49.000 người dân lại bị "kẹt" giữa hai bang?

Vấn đề cốt lõi nằm ở cấu trúc cung cấp điện bất hợp lý kéo dài gần 20 năm. Lake Tahoe nằm trên ranh giới giữa California và Nevada, nhưng nguồn điện lại phụ thuộc hoàn toàn vào phía Nevada. Nhà cung cấp điện địa phương — Liberty Utilities — mua tới 75% điện năng từ NV Energy (công ty điện lực Nevada), trong khi không có đường dây truyền tải trực tiếp nào nối Lake Tahoe với lưới điện California.

Để xây dựng đường dây mới vượt dãy Sierra Nevada, chi phí ước tính lên tới hàng trăm triệu USD (hàng chục nghìn tỷ VND), chưa kể tác động môi trường đáng kể. Kết quả: Lake Tahoe trở thành một "ốc đảo điện lực" hoàn toàn phụ thuộc vào NV Energy.

Điều đáng lo ngại hơn là tình trạng này không phải mới phát sinh. Theo tài liệu quy định mà Fortune xác minh, Liberty đã có kế hoạch chuyển sang nguồn cung khác từ năm 2009 khi mua lại tài sản tại California từ NV Energy. Tuy nhiên, các thỏa thuận tạm thời cứ liên tục được gia hạn vào năm 2015, 2020 và 2025 — khiến vấn đề căn bản không được giải quyết suốt gần hai thập kỷ.

Tổ chức phi lợi nhuận Tahoe Spark đã kiến nghị Ủy ban Tiện ích Công cộng California (CPUC) giám sát toàn diện hoạt động mua điện của Liberty, nhưng CPUC lại không có thẩm quyền đối với NV Energy — một công ty của Nevada. Fortune nhận xét: "Không có một chủ thể duy nhất nào chịu trách nhiệm toàn bộ vấn đề này."

Greenlink West — "phao cứu sinh" hay canh bạc rủi ro?

NV Energy đang xây dựng đường dây truyền tải 525 kV mang tên Greenlink West, với kế hoạch chuyển Lake Tahoe sang đường dây mới này. Thời điểm dự kiến đóng điện: tháng 5/2027 — một lịch trình cực kỳ sát nút.

Tuy nhiên, tiến độ thi công đang đối mặt với nhiều rủi ro:

  • Tính đến tháng 2/2026, Segment 2 của dự án bị tạm dừng để phối hợp với vùng không phận quân sự, một yếu tố hoàn toàn nằm ngoài phạm vi chính sách năng lượng thông thường.
  • Công đoạn kéo dây dự kiến bắt đầu từ mùa hè 2026 bằng trực thăng.
  • Trạm biến áp Walker River — điểm cuối của Greenlink West — được thiết kế để tiếp nhận cả Greenlink West lẫn Greenlink North, dự kiến là một trong những trạm lớn nhất thế giới.
  • Hiện tại, miền Bắc Nevada không còn dư địa nhập khẩu điện nào cho các phụ tải mới.

Nếu Greenlink West chậm tiến độ, hệ quả sẽ không chỉ dừng lại ở việc 49.000 cư dân Lake Tahoe chưa được chuyển nguồn — mà toàn bộ khu vực sẽ không có khả năng tiếp nhận bất kỳ nhu cầu điện mới nào.

NV Energy khẳng định dự án này được lên kế hoạch trước khi làn sóng trung tâm dữ liệu bùng nổ, song Tom's Hardware nhận định đây vẫn là một tình huống "đi trên dây".

Giá điện tăng 77% và xu hướng tự cứu bằng năng lượng mặt trời

Song song với nguy cơ mất điện, người dân Lake Tahoe đã phải chịu áp lực tài chính rõ rệt: giá điện sinh hoạt tại đây tăng khoảng 77% kể từ cuối năm 2022. Tính đến tháng 1/2026, giá điện bình quân tại Nevada đạt 17,45 cent/kWh — tăng 9,5% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa tốc độ lạm phát chung.

CEO của Tahoe Spark, bà Danielle Hughes, chỉ ra rằng với dân số chỉ 49.000 người, cộng đồng Lake Tahoe gần như không có sức mặc cả khi phải cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ khổng lồ trong việc mua điện. Rủi ro không chỉ là mất điện — mà còn là viễn cảnh phải trả giá điện ngày càng cao hơn trong dài hạn.

Trước tình hình đó, Liberty Utilities đã nộp đơn lên CPUC vào tháng 3/2026 để phát hành RFP (yêu cầu đề xuất) tìm nguồn điện thay thế, dự kiến bắt đầu từ ngày 1/6/2027. Về phía người dùng, xu hướng lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ đang tăng mạnh — các mô hình thuê hoặc hợp đồng mua điện (PPA) từ bên thứ ba được dự báo tăng trưởng 25% trong năm 2026, phản ánh tâm lý "tự cứu mình" trước sự bất ổn của lưới điện tập trung.

Bài học cho Việt Nam và Đông Nam Á

Câu chuyện Lake Tahoe không chỉ là vấn đề của nước Mỹ. Đây là minh chứng rõ ràng nhất về điều có thể xảy ra khi hạ tầng điện lực không theo kịp tốc độ mở rộng của trung tâm dữ liệu AI.

Việt Nam đang trong giai đoạn thu hút đầu tư mạnh vào hạ tầng số, với nhiều dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn được công bố tại Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh lân cận. Bài học từ Nevada cho thấy: nếu quy hoạch điện lực không đi trước một bước so với nhu cầu của các "siêu khách hàng" công nghệ, người dân thông thường — và cả doanh nghiệp vừa và nhỏ — sẽ là bên chịu thiệt thòi đầu tiên, cả về độ tin cậy lẫn chi phí điện năng.

Diễn biến tiếp theo cần theo dõi: liệu Greenlink West có đóng điện đúng hạn tháng 5/2027, và kết quả RFP tìm nguồn điện thay thế của Liberty Utilities sẽ ra sao trong năm 2027.

Nguồn