Tuần cuối tháng 5/2026 chứng kiến loạt sự kiện đối lập trong ngành hàng không vũ trụ: NASA công bố kế hoạch bay siêu âm lần đầu cho máy bay nghiên cứu X-59, trong khi SpaceX bị Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ra lệnh đình chỉ Starship V3 và Blue Origin mất trắng tên lửa New Glenn trong vụ nổ ngay trên bệ phóng.
NASA X-59: Ba giai đoạn chinh phục tốc độ siêu âm
Sau gần một thập kỷ phát triển, máy bay nghiên cứu siêu âm tĩnh lặng X-59 của NASA đang tiến đến cột mốc quan trọng nhất: lần đầu tiên phá vỡ bức tường âm thanh. Theo kế hoạch được NASA công bố, chuyến bay siêu âm đầu tiên dự kiến diễn ra vào đầu tháng 6/2026.
Lộ trình thử nghiệm được chia thành ba giai đoạn rõ ràng:
- Giai đoạn 1: Bay ở độ cao khoảng 43.000 feet, đạt tốc độ hơn 630 mph — chuyến bay siêu âm đầu tiên của X-59
- Giai đoạn 2: Thử nghiệm "điều kiện nhiệm vụ" ở độ cao 55.000 feet với tốc độ 925 mph (Mach 1,4)
- Giai đoạn 3: Đạt tốc độ tối đa Mach 1,6 (1.218 mph) ở độ cao 60.000 feet
Mục tiêu cốt lõi của X-59 là bay siêu âm mà không tạo ra tiếng nổ sonic boom — vốn là rào cản lớn nhất khiến hàng không dân dụng siêu âm chưa thể thương mại hóa rộng rãi kể từ thời Concorde.
Khả năng "bay êm" chưa thể kiểm chứng ngay lần này
Đáng chú ý, dù X-59 được thiết kế để bay siêu âm mà không gây tiếng ồn lớn, khả năng này sẽ chưa được xác nhận trong giai đoạn thử nghiệm sắp tới. NASA giải thích rằng các máy bay hộ tống truyền thống (chase aircraft) sẽ bay cùng X-59 trong suốt quá trình thử nghiệm. Tiếng sonic boom từ những máy bay này sẽ át đi tiếng "thump" nhẹ mà X-59 có thể tạo ra.
Nói cách khác, các chuyến bay sắp tới nhằm kiểm tra hiệu suất và hành vi bay cơ bản của X-59, chứ chưa phải để trình diễn công nghệ giảm tiếng ồn — phần quan trọng nhất của dự án. Việc kiểm chứng khả năng "siêu âm tĩnh lặng" sẽ được thực hiện ở giai đoạn riêng biệt sau đó.
Starship V3 bị đình chỉ, New Glenn nổ tung — Tuần đen tối của tên lửa thương mại
Trong khi X-59 tiến về phía trước, hai tên lửa thương mại lớn lại gặp sự cố nghiêm trọng trong cùng một tuần.
SpaceX Starship V3 thực hiện chuyến bay Flight 12 vào ngày 22/5/2026 và hoàn thành phần lớn mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tầng đẩy Super Heavy đã thất bại trong việc hạ cánh mềm xuống biển: sau khi tách tầng, Super Heavy thực hiện cơ động quay đầu và cố gắng đốt động cơ BoostBack, nhưng không thể kích hoạt đủ số động cơ theo kế hoạch. Nỗ lực tái kích hoạt động cơ để hạ cánh cũng thất bại, dẫn đến việc Super Heavy đâm xuống "Vịnh America" với tốc độ cao. Bản thân tàu Starship đã đến đúng điểm hạ cánh trên Ấn Độ Dương theo kế hoạch.
FAA xác định sự cố này là "mishap" (tai nạn) và ra lệnh đình chỉ bay, yêu cầu SpaceX tiến hành điều tra toàn diện. Không có thương vong hay thiệt hại tài sản công được ghi nhận. Dựa trên tiền lệ, SpaceX thường giải quyết các lệnh đình chỉ tương tự trong thời gian tương đối ngắn.
Blue Origin New Glenn chịu tổn thất nặng nề hơn nhiều. Vào khoảng 21h EDT ngày 29/5, tên lửa New Glenn phát nổ trong quá trình thử nghiệm static fire tại bệ phóng Launch Complex 36, Căn cứ Không gian Cape Canaveral — chỉ vài ngày sau khi FAA vừa cấp phép bay trở lại cho tên lửa này sau lần đình chỉ trước đó. Tầng 1 cao 188 feet (khoảng 57 mét) bốc cháy trước, tiếp theo tầng 2 cao 86 feet đổ nghiêng và sụp đổ. Nhiên liệu methane và oxy lỏng bắt lửa tạo ra quả cầu lửa khổng lồ — được mô tả là một trong những vụ nổ tên lửa lớn nhất trong lịch sử Mỹ.
FAA cho biết thử nghiệm mặt đất không thuộc phạm vi hoạt động được cấp phép của cơ quan này, do đó sẽ không tiến hành điều tra riêng. Blue Origin xác nhận toàn bộ nhân viên an toàn, nhưng cảnh báo về mảnh vỡ có thể trôi dạt vào các bãi biển lân cận. Vụ nổ này đặt ra dấu hỏi lớn về lịch trình phát triển của New Glenn trong thời gian tới.
Kính Webb phát hiện hố đen "già hơn" thiên hà chứa nó
Bên cạnh các sự kiện tên lửa, Kính viễn vọng Không gian James Webb ghi nhận một phát hiện mang tính đột phá được công bố ngày 27/5/2026 bởi STScI (Viện Khoa học Kính viễn vọng Không gian), đăng trên hai tạp chí Nature và Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
| Thông số | Chi tiết |
|---|---|
| Thiên hà quan sát | Abell2744-QSO1 (thiên hà đỏ nhỏ) |
| Thời điểm quan sát | Khoảng 700 triệu năm sau Big Bang |
| Khối lượng hố đen | Khoảng 50 triệu lần khối lượng Mặt Trời |
| Ý nghĩa | Lần đầu tiên đo trực tiếp khối lượng hố đen trong vòng 1 tỷ năm đầu sau Big Bang |
Điều đáng kinh ngạc là hố đen siêu khối lượng này có khối lượng vượt qua tổng khối lượng các ngôi sao trong thiên hà chứa nó — gợi ý rằng hố đen đã tồn tại trước khi thiên hà hình thành. ESA mô tả đây là "sự thay đổi mô hình nhận thức toàn diện" về quá trình hình thành và phát triển của hố đen trong vũ trụ sơ khai.
Ngoài ra, NASA cũng tiết lộ kế hoạch thực hiện tối đa 3 sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng bổ sung trước cuối năm 2026.
Với người quan tâm đến ngành hàng không vũ trụ tại Việt Nam, tuần này cho thấy rõ sự phân hóa giữa nghiên cứu cơ bản do nhà nước tài trợ (X-59, Webb) và cuộc đua thương mại đầy rủi ro (Starship, New Glenn). Hai mốc thời gian đáng theo dõi tiếp theo là chuyến bay siêu âm đầu tiên của X-59 vào đầu tháng 6/2026 và thời điểm FAA cho phép Starship bay trở lại.
