Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu AI đang vấp phải sự phản đối ngày càng gay gắt từ cộng đồng dân cư tại Mỹ. Tại Pennsylvania, hàng chục cư dân đã trực tiếp chỉ trích Thống đốc Josh Shapiro trong một phiên điều trần kéo dài 2 giờ, cáo buộc chính quyền bang "cưỡng ép" người dân chấp nhận các dự án mà họ không được tham vấn đầy đủ.
20 người phát biểu, 2 giờ chỉ trích: Thống đốc "đang mất đi cơ sở ủng hộ"
Theo tường thuật từ Inside Climate News được Tom's Hardware dẫn lại, phiên điều trần diễn ra với sự tham gia của 20 người phát biểu, tất cả đều bày tỏ lo ngại về tác động của các trung tâm dữ liệu đến cộng đồng xung quanh. Ba vấn đề nổi bật nhất được nhắc đi nhắc lại là:
- Giá điện tăng cao do nhu cầu tiêu thụ điện khổng lồ từ các cơ sở này
- Tiêu thụ nước ở mức đáng báo động, ảnh hưởng đến nguồn cung nước sinh hoạt
- Ô nhiễm tiếng ồn từ hệ thống làm mát và máy phát điện hoạt động liên tục
Kelly Donia, cư dân tại East Whiteland Township — cách Philadelphia khoảng 32 km về phía đông bắc — tuyên bố rút lại sự ủng hộ dành cho Thống đốc Shapiro dù bà là đảng viên Dân chủ đã đăng ký. "Ông ấy đang mất đi cơ sở ủng hộ. Tôi sẽ coi việc đảm bảo ông ấy không bao giờ được bầu vào bất kỳ chức vụ công nào nữa là nhiệm vụ của mình," bà phát biểu.
Jennifer Dusart đến từ Mechanicsburg nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi là niềm tin công và tính minh bạch: quá nhiều dự án chỉ được người dân biết đến sau khi quyết định đã được thông qua, khiến họ cảm thấy bị "ủi qua" (bulldozed over) mà không có tiếng nói.
Chính quyền bang phản bác: "Chúng tôi không thả lỏng hoàn toàn"
Phía Thống đốc Shapiro không im lặng trước làn sóng chỉ trích. Người phát ngôn Rosie Lapowsky ra tuyên bố khẳng định:
"Nếu các doanh nghiệp muốn nhận được sự hỗ trợ toàn diện của bang — bao gồm ưu đãi thuế và cấp phép nhanh — họ phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về minh bạch, bảo vệ môi trường và tác động đến cộng đồng. Đây là cách nâng cao, không phải hạ thấp, tiêu chuẩn cho các dự án."
Ủy ban Tiện ích Công cộng Pennsylvania (PUC) cũng đã ban hành hướng dẫn xử lý các khách hàng tiêu thụ điện lớn như trung tâm dữ liệu. Công ty điện lực PECO — phục vụ khu vực đông nam Philadelphia — đã ký hợp đồng buộc các khách hàng lớn tự chi trả toàn bộ chi phí nâng cấp đường dây cao áp, nhằm tránh để người dùng nhỏ lẻ gánh chịu qua hóa đơn điện tăng.
Đề xuất tạm dừng 3 năm và nguồn gốc của làn sóng đầu tư
Nghị sĩ Hạ viện bang Jamie Walsh (Đảng Cộng hòa, hạt Luzerne) chỉ ra rằng một đạo luật thông qua năm 2021 — trao ưu đãi thuế cho các nhà phát triển trung tâm dữ liệu — chính là yếu tố thu hút dòng vốn đầu tư đổ vào Pennsylvania.
Đáp lại, Thượng nghị sĩ Katie Muth (Đảng Dân chủ, Philadelphia) cho biết bà có ý định đề xuất lệnh tạm dừng (moratorium) 3 năm đối với toàn bộ dự án trung tâm dữ liệu trong bang. Nếu được thông qua, Pennsylvania sẽ gia nhập danh sách các địa phương nhỏ hơn đã áp dụng biện pháp tương tự — dù khả năng thông qua vẫn chưa chắc chắn.
Bức tranh toàn quốc: 70% người Mỹ phản đối, thiệt hại thực tế đã xảy ra
Tình trạng tại Pennsylvania không phải ngoại lệ. Trên toàn nước Mỹ, phong trào phản đối trung tâm dữ liệu AI đang lan rộng với các bằng chứng thiệt hại ngày càng cụ thể:
| Địa điểm | Sự việc |
|---|---|
| Hạt Fayette, Georgia | Một trung tâm dữ liệu tiêu thụ 29 triệu gallon nước trong 15 tháng, gây sụt áp nước khu vực lân cận |
| Nhiều bang | Khiếu nại về tiếng ồn từ các dự án xây dựng gần khu dân cư và hạ tầng công cộng |
| Maryland | Người dân phải gánh khoảng 2 tỷ USD (~51.000 tỷ VND) chi phí nâng cấp lưới điện phục vụ các trung tâm dữ liệu AI phục vụ thị trường ngoài bang |
| Toàn quốc | Khảo sát cho thấy 70% người Mỹ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu gần nơi họ sinh sống |
Dù một số tập đoàn AI lớn cam kết giảm thiểu tác động môi trường, nhiều cư dân cho rằng những cam kết đó đến "quá muộn" khi thiệt hại thực tế đã hiện hữu.
Đối với người dùng và nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam, câu chuyện từ Pennsylvania là tín hiệu đáng tham khảo. Hạ tầng AI đang được đẩy mạnh tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, với nhiều dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn đang được lên kế hoạch. Bài học về tính minh bạch trong quy trình phê duyệt, cơ chế phân bổ chi phí điện năng và tham vấn cộng đồng là những vấn đề mà các địa phương Việt Nam có thể cần cân nhắc trước khi làn sóng đầu tư thực sự đổ bộ.
