Ngay sau khi Samsung đạt thỏa thuận lao động với mức thưởng bình quân khoảng $340.000 (khoảng 8.670.000.000 VND) cho bộ phận bán dẫn, nhân viên TSMC — xưởng đúc chip lớn nhất thế giới — đã bắt đầu công khai thảo luận về việc thành lập công đoàn và tiến hành đình công. Nguyên nhân xuất phát từ tin đồn công ty sẽ cắt giảm khoảng 15% thưởng hiệu suất, bất chấp lợi nhuận đang ở mức cao kỷ lục nhờ làn sóng chip AI.
Tin đồn cắt thưởng 15% và phản ứng chính thức của TSMC
Theo DigiTimes, làn sóng bất mãn trong nội bộ TSMC bùng phát từ thông tin lan truyền rằng công ty đang xem xét cắt giảm khoảng 15% phần thưởng hiệu suất (performance-linked bonus). Đáng lưu ý, đây vẫn là tin đồn chưa được TSMC chính thức xác nhận — công ty chưa ra thông báo nào về việc cắt giảm.
Trên các diễn đàn nội bộ như Dcard và các trang Facebook liên quan đến TSMC, làn sóng bài đăng bày tỏ bức xúc đã xuất hiện dày đặc trước thềm đại hội cổ đông ngày 28/5 tại trụ sở Hsinchu. Nhân viên cho rằng tỷ lệ lợi nhuận được chia sẻ với người lao động đang ngày càng thu hẹp so với đà tăng trưởng của công ty.
Về phía mình, TSMC phản hồi DigiTimes rằng thưởng hiệu suất năm 2026 dự kiến sẽ tăng nhanh hơn so với năm 2025, đồng thời khẳng định công ty "nhận thức đầy đủ về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp ngày càng cao tại Đài Loan". Tuy nhiên, TSMC không phủ nhận trực tiếp con số 15% trong tin đồn, khiến khoảng cách giữa lập trường của công ty và kỳ vọng của nhân viên vẫn còn khá lớn.
Lợi nhuận kỷ lục nhưng chi phí đầu tư khổng lồ
Nghịch lý nằm ở chỗ: TSMC đang ghi nhận kết quả kinh doanh xuất sắc nhất lịch sử. Lợi nhuận ròng quý 1/2026 đạt NT$572,5 tỷ (khoảng $17,9 tỷ, tương đương khoảng 456.450.000.000.000 VND), tăng 58% so với cùng kỳ năm trước — động lực chính đến từ nhu cầu chip AI bùng nổ.
Vậy tại sao thưởng lại có thể bị cắt? Các nhà phân tích được truyền thông Hàn Quốc và Đài Loan dẫn lời chỉ ra áp lực từ chương trình đầu tư cơ sở hạ tầng (CAPEX) khổng lồ của TSMC:
| Hạng mục | Chi tiết |
|---|---|
| Ngân sách CAPEX hàng năm | $52 tỷ – $56 tỷ (khoảng 1.326.000 – 1.428.000 tỷ VND) |
| Số nhà máy đang xây dựng | 12 cơ sở |
| Địa điểm | Mỹ, Nhật Bản, Đức, Đài Loan |
| Mục tiêu | Duy trì vị thế dẫn đầu về tiến trình 2nm/1,4nm |
Hội đồng quản trị TSMC ngày 12/5 đã phê duyệt khoản chi vốn khoảng $31,28 tỷ, bơm thêm tối đa $20 tỷ vào TSMC Arizona, và tối đa $30 tỷ vào công ty con TSMC Global Ltd nhằm giảm chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Đây chính là những con số mà nhân viên viện dẫn khi cho rằng công ty đang ưu tiên cổ đông và mở rộng ra nước ngoài hơn là chia sẻ lợi nhuận với người lao động.
Về quỹ thưởng năm 2025, hội đồng quản trị đã phê duyệt tổng cộng khoảng NT$206.145,92 triệu, chia đều thành thưởng hiệu suất theo quý (NT$103.072,96 triệu) và thưởng phân chia lợi nhuận dự kiến phân phối vào tháng 7/2026 (NT$103.072,96 triệu). Tin đồn cắt 15% được hiểu là nhắm vào cơ chế tính toán cho phần thưởng tương lai, không phải khoản đã được phê duyệt này.
Samsung và SK Hynix — Bài toán so sánh khiến TSMC bị soi
Yếu tố kích hoạt trực tiếp làn sóng bất mãn là thỏa thuận lao động vừa đạt được của Samsung. Để tránh nguy cơ đình công kéo dài 18 ngày, Samsung đã đồng ý phân bổ 10,5% lợi nhuận hoạt động của mảng bán dẫn dưới dạng cổ phiếu thưởng và thêm 1,5% bằng tiền mặt, duy trì trong vòng 10 năm. Theo ước tính dựa trên dự báo lợi nhuận gần nhất, mức thưởng bình quân của nhân viên bán dẫn Samsung năm 2026 có thể đạt khoảng $340.000 (khoảng 8.670.000.000 VND).
SK Hynix cũng đã ký thỏa thuận tương tự vào tháng 9 năm ngoái, cam kết dành 10% lợi nhuận hoạt động làm nguồn thưởng cho nhân viên.
Trong khi đó, TSMC từ khi thành lập năm 1987 đến nay chưa từng có công đoàn, cũng không có cơ chế thương lượng tập thể chính thức. Nhân viên đang đặt câu hỏi liệu việc thành lập công đoàn có vi phạm luật Đài Loan hay không — và câu trả lời là không, điều này hoàn toàn hợp pháp.
Bà Doris Hsu, Chủ tịch GlobalWafers, nhận định trong bối cảnh rộng hơn rằng điều quyết định hiệu quả hoạt động không phải là sự tồn tại hay vắng mặt của công đoàn, mà là việc công ty có thực sự chia sẻ lợi nhuận với người lao động hay không.
Đáng chú ý, ngay cả thỏa thuận của Samsung cũng không hoàn toàn thuận buồm xuôi gió: một số cổ đông đã đệ đơn kiện, cho rằng cam kết phân bổ tỷ lệ cố định lợi nhuận trong 10 năm sẽ xung đột với nhu cầu đầu tư vốn khổng lồ của ngành bán dẫn. Bài toán cân bằng giữa phúc lợi lao động và tái đầu tư đang trở thành vấn đề chung của toàn ngành.
Đại hội cổ đông 28/5 và những gì cần theo dõi
Đại hội cổ đông thường niên của TSMC dự kiến diễn ra ngày 28/5 tại trụ sở Hsinchu được xem là thời điểm quan trọng để nhân viên lên tiếng. Đại hội cổ đông năm 2026 (AGM) chính thức sẽ được tổ chức vào ngày 4/6 lúc 9:00 sáng tại Sheraton Hsinchu Hotel, với các nội dung bao gồm phân phối lợi nhuận 2025, báo cáo thưởng phân chia lợi nhuận cho nhân viên và sửa đổi điều lệ công ty.
Những điểm cần theo dõi trong thời gian tới:
- TSMC có chính thức phủ nhận hoặc xác nhận tin đồn cắt 15% hay không — đây vẫn là thông tin chưa được kiểm chứng
- Liệu có nhóm nhân viên nào chính thức nộp đơn thành lập công đoàn trước hoặc sau đại hội
- Phản ứng của thị trường trước bất kỳ diễn biến lao động nào tại nhà sản xuất chip tiên tiến lớn nhất thế giới
Đối với người theo dõi ngành bán dẫn toàn cầu — trong đó có các doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam đang quan tâm đến chuỗi cung ứng chip — diễn biến tại TSMC có thể ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất chip tiên tiến cho các hãng như Apple, NVIDIA, AMD và Qualcomm. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện tại, đây vẫn là tin đồn và thảo luận nội bộ, chưa có bất kỳ hành động đình công cụ thể nào được công bố.
Nguồn
- Tom's Hardware — Angry TSMC employees considering strikes, unionization over employee bonuses, report claims — company reportedly considering 15% payout cut to fund capex despite record revenues fuelled by AI surge
- TSMC (Press Release) — TSMC Board of Directors Meeting Resolutions (May 12, 2026)
- U.S. SEC (TSMC Form 6-K) — Board of Directors Meeting Resolutions (Feb 10, 2026)
