SpaceX bị cáo buộc đã gây áp lực buộc Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD) chấp nhận mức phí Starlink tăng gấp 5 lần — từ $5.000 lên $25.000/tháng (khoảng 127.500.000 VND đến 637.500.000 VND) cho mỗi thiết bị đầu cuối sử dụng trên drone tự sát LUCAS. Vụ việc được Reuters tiết lộ ngay trước thềm đợt IPO được dự báo là lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán Mỹ, làm dấy lên câu hỏi về quyền định giá tuyệt đối của công ty kiểm soát hơn 60% vệ tinh trên quỹ đạo toàn cầu.
SpaceX đòi nâng cấp phân loại dịch vụ, Pentagon phải nhượng bộ
Theo Reuters, vài tuần sau khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào Iran, đại diện SpaceX đã ngồi vào bàn đàm phán với phía DoD và đưa ra lập luận rằng: các thiết bị Starlink đang được quân đội Mỹ sử dụng ở mức $5.000/tháng (khoảng 127.500.000 VND) thực chất đang vận hành ở cường độ tương đương gói "hàng không cao cấp" — vốn có giá $25.000/tháng (khoảng 637.500.000 VND).
Trọng tâm của tranh chấp là drone LUCAS — loại drone cảm tử một chiều, tức là sau khi phóng sẽ lao thẳng vào mục tiêu và phát nổ. DoD phản bác rằng gói dịch vụ hàng không cao cấp được thiết kế cho máy bay có người lái, không phải cho drone chỉ cần kết nối vệ tinh trong vài phút đến vài giờ trước khi bị phá hủy. Tuy nhiên, cuối cùng Pentagon vẫn chấp nhận điều khoản mới, khiến chi phí vận hành mỗi drone LUCAS tăng gần gấp đôi trên thực tế.
Đáng lưu ý, đây là thông tin từ các nguồn nội bộ chưa được xác nhận chính thức. SpaceX và DoD chưa đưa ra bình luận công khai về phạm vi áp dụng hay thời điểm có hiệu lực của mức giá mới.
Vì sao Mỹ không thể từ chối? Bức tranh độc quyền vệ tinh
Câu trả lời nằm ở con số: SpaceX hiện vận hành khoảng 10.000 vệ tinh, chiếm hơn 60% tổng số vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo. Không có đối thủ nào có thể cung cấp dịch vụ liên lạc vệ tinh ở quy mô tương đương trong thời gian ngắn.
| Nhà cung cấp | Số vệ tinh trên quỹ đạo | Tình trạng |
|---|---|---|
| SpaceX Starlink | ~10.000 | Đang vận hành đầy đủ |
| Amazon Project Kuiper | 241 (tính đến 4/2026) | Đang triển khai, chậm tiến độ |
| Eutelsat OneWeb | 600+ | Quy mô nhỏ hơn đáng kể |
Amazon Project Kuiper — ứng viên thay thế tiềm năng nhất — đang đối mặt với áp lực từ FCC khi phải đưa khoảng 1.600 vệ tinh vào hoạt động trước tháng 7/2026, trong khi thực tế chỉ có thể đạt khoảng 700 vệ tinh và đã phải xin gia hạn đến năm 2028. Dù Amazon tuyên bố tốc độ tải xuống tối đa đạt 1 Gbps — gấp đôi Starlink — khoảng cách về quy mô vẫn quá lớn để có thể thay thế trong ngắn hạn.
Phát ngôn viên DoD thừa nhận đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế, nhưng thực tế cho thấy: chừng nào chưa có đối thủ ngang tầm, SpaceX vẫn nắm quyền định giá.
Starshield, Ukraine và rủi ro phụ thuộc một nhà cung cấp
Dịch vụ SpaceX cung cấp cho quân đội không phải Starlink thông thường mà là Starshield — phiên bản phái sinh dành riêng cho mục đích quốc phòng, đang trở thành hạ tầng thiết yếu cho nhiều tổ chức quân sự trên thế giới.
Một tiền lệ đáng chú ý được Reuters đề cập: SpaceX từng chặn Nga sử dụng dịch vụ Starlink, và sau động thái đó, một số chuyên gia đánh giá Ukraine đã giành được lợi thế trong các cuộc giao tranh. Điều này đồng nghĩa với việc một quyết định đơn phương của SpaceX có thể thay đổi cục diện chiến trường — và ngược lại, cũng có thể bị dùng như đòn bẩy trong đàm phán thương mại với chính phủ các nước.
Cấu trúc phụ thuộc này hoạt động theo cả hai chiều: DoD cần SpaceX vì không có lựa chọn thay thế, còn SpaceX cũng phụ thuộc nặng nề vào hợp đồng chính phủ để duy trì tăng trưởng.
IPO lịch sử và mâu thuẫn phụ thuộc lẫn nhau
Bối cảnh vụ rò rỉ này càng thêm phức tạp khi SpaceX đang chuẩn bị cho đợt IPO dự kiến ngày 12/6/2026 trên Nasdaq — được dự báo là lớn nhất lịch sử với mục tiêu huy động tối đa $75 tỷ (khoảng 1.912.500.000.000.000 VND — tức khoảng 1,9 triệu tỷ đồng) và định giá lên tới $2 nghìn tỷ. Hồ sơ IPO nộp ngày 20/5/2026 tiết lộ cấu trúc doanh thu đáng chú ý:
- Năm 2025, SpaceX thu về $5,9 tỷ từ chính phủ Mỹ, với NASA, DoD và các cơ quan tình báo là khách hàng lớn nhất
- Starlink đóng góp $11,4 tỷ (61% doanh thu), là mảng kinh doanh duy nhất có lãi với lợi nhuận hoạt động $4,4 tỷ
- Sự phụ thuộc lớn vào ngân sách chính phủ đồng nghĩa với việc bất kỳ thay đổi nào trong chính sách mua sắm quốc phòng đều có thể tác động trực tiếp đến nền tảng doanh thu
Nghịch lý ở đây rõ ràng: SpaceX có đủ sức mạnh thị trường để ép giá DoD, nhưng đồng thời lại phụ thuộc vào chính DoD để duy trì gần 1/3 tổng doanh thu. Hồ sơ IPO đã công khai hóa mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau này ngay trước khi cổ phiếu ra thị trường.
Ý nghĩa với thị trường vệ tinh và người dùng toàn cầu
Vụ việc này không chỉ là câu chuyện nội bộ của Mỹ. Khi SpaceX mở rộng dịch vụ Starlink ra toàn cầu — bao gồm khu vực Đông Nam Á — khả năng định giá đơn phương của họ trở thành rủi ro cấu trúc cho bất kỳ tổ chức nào phụ thuộc vào hạ tầng này, từ doanh nghiệp viễn thông đến các dịch vụ kết nối vùng sâu vùng xa.
Đối với người dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam quan tâm đến Starlink, thông tin về thời điểm triển khai chính thức tại thị trường Việt Nam vẫn chưa được công bố. Tuy nhiên, cấu trúc định giá và quyền lực thị trường mà SpaceX đang thể hiện ở cấp độ hợp đồng quốc phòng Mỹ là tín hiệu đáng theo dõi khi đánh giá chi phí dài hạn của bất kỳ hạ tầng nào phụ thuộc vào vệ tinh thương mại độc quyền.
Thông tin hiện tại vẫn ở giai đoạn rò rỉ từ nguồn nội bộ. Các con số cụ thể, phạm vi áp dụng và thời điểm có hiệu lực của mức giá mới chưa được xác nhận chính thức — và có thể được điều chỉnh trong các báo cáo tiếp theo.
