Cơn khát điện năng của các trung tâm dữ liệu AI đang tạo ra một cuộc khủng hoảng thực sự tại Mỹ: khoảng 49.000 cư dân vùng Lake Tahoe, bang California, có thể mất điện từ tháng 5/2027 khi công ty điện lực NV Energy (Nevada) ưu tiên chuyển nguồn điện sang 12 dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Đây là hệ quả trực tiếp của làn sóng đầu tư hạ tầng AI đang bùng nổ trên toàn cầu — và câu chuyện này không chỉ là vấn đề của riêng nước Mỹ.

5.900 MW cho AI: Con số khổng lồ đằng sau cuộc khủng hoảng

Khu vực phía bắc bang Nevada đang trở thành một trong những cụm trung tâm dữ liệu tăng trưởng nhanh nhất tại Mỹ, nhờ ưu đãi thuế, quỹ đất rộng lớn và vị trí gần Thung lũng Silicon. Tại Tahoe Reno Industrial Center, các tên tuổi như Google, Microsoft và Apple đều đã đặt hạ tầng IT quy mô lớn.

Theo số liệu được Fortune dẫn lại và Tom's Hardware tổng hợp:

Chỉ sốCon số
Công suất đỉnh của 12 dự án trung tâm dữ liệuLên đến 5.900 MW
Tỷ lệ tiêu thụ điện của trung tâm dữ liệu tại Nevada (2024)~22% tổng sản lượng toàn bang
Dự báo tỷ lệ này vào năm 2030Có thể lên đến 35%
Tăng trưởng tải trọng trung tâm dữ liệu năm 202425.590 GWh — vượt một nửa sản lượng điện thuần của Nevada

Con số 5.900 MW vượt xa mức tiêu thụ hiện tại của toàn khu vực. Bản thân NV Energy thừa nhận đang đối mặt với nhu cầu "chưa từng có tiền lệ".

Tại sao Lake Tahoe lại trở thành "nạn nhân"?

Nghịch lý ở chỗ: Lake Tahoe nằm về phía California, nhưng nhà cung cấp điện địa phương — Liberty Utilities — lại mua tới 75% điện năng từ NV Energy của Nevada. Vùng này không có đường dây truyền tải nào kết nối trực tiếp với lưới điện California. Để xây mới một đường dây vượt dãy Sierra Nevada, chi phí ước tính lên đến hàng trăm triệu USD (tương đương hàng nghìn tỷ VND), chưa kể tác động môi trường đáng kể.

Tình trạng "cô lập về điện" này không phải mới. Theo tài liệu từ cơ quan quản lý mà Fortune xác minh, Liberty Utilities đáng lẽ phải tìm nguồn cung thay thế từ năm 2009 — khi NV Energy bán lại tài sản tại California cho Liberty. Tuy nhiên, các thỏa thuận tạm thời liên tục được gia hạn vào các năm 2015, 2020 và 2025, đẩy vấn đề sang tương lai.

"Việc chuyển đổi đường truyền tải này đã được quyết định từ trước khi tải trọng trung tâm dữ liệu trở thành vấn đề — đây không phải phản ứng trước các diễn biến gần đây." — NV Energy, theo Fortune

Đáng chú ý, Tom's Hardware nhấn mạnh rằng Lake Tahoe thường bị nhìn nhận là vùng giàu có nhờ khu nghỉ dưỡng trượt tuyết và sòng bạc, nhưng thực tế không phải vậy. Cư dân phải gánh chi phí điện cao điểm mùa Giáng sinh — khi lượng khách du lịch đổ về — trong suốt cả năm.

Greenlink West: Đường dây cứu trợ và hạn chót tháng 5/2027

NV Energy đang xây dựng đường dây truyền tải 525 kV mang tên Greenlink West — đây là "phao cứu sinh" duy nhất cho Lake Tahoe trong thời điểm hiện tại. Nhà thầu MasTec (Florida) đã đầu tư khoảng 800.000 giờ công lao động, dựng xong khoảng 150 trụ điện dọc Quốc lộ 95 từ Las Vegas lên phía bắc. Trạm biến áp Walker River đã vận hành phần 120 kV từ tháng 10/2025. Công đoạn kéo dây dẫn điện thực sự sẽ bắt đầu vào mùa hè 2026, thực hiện bằng trực thăng.

Tuy nhiên, điện dự kiến chỉ thực sự chạy qua tuyến này vào tháng 5/2027 — và khả năng trễ tiến độ không thể loại trừ.

Về chi phí: toàn bộ dự án Greenlink West và Greenlink North có tổng vốn đầu tư lên đến 4,2 tỷ USD (khoảng 107.100 tỷ VND). NV Energy đang yêu cầu các khách hàng trung tâm dữ liệu lớn chia sẻ chi phí xây dựng — nhưng xu hướng này đang vấp phải sự phản đối ngày càng tăng khi hóa đơn điện của người dân Mỹ liên tục leo thang.

Song song đó, Greenlink North dự kiến khởi công tháng 1/2027 và vận hành vào cuối 2028.

Hóa đơn điện tăng vọt và bài học cho Đông Nam Á

Câu chuyện Lake Tahoe phản ánh một xu hướng toàn cầu: nhu cầu điện từ AI tăng nhanh hơn tốc độ nâng cấp hạ tầng lưới điện và khung pháp lý hiện hành.

Tại Mỹ, giá điện sinh hoạt trung bình tháng 1/2026 đã đạt 17,45 cent/kWh, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm trước — vượt xa mức lạm phát thông thường. Riêng tại Lake Tahoe, hóa đơn điện của hộ gia đình đã tăng khoảng 77% kể từ cuối năm 2022.

Chỉ sốCon số
Giá điện sinh hoạt trung bình toàn Mỹ (1/2026)17,45 cent/kWh
Tăng so với cùng kỳ năm trước+9,5%
Tăng giá điện tại Lake Tahoe (từ cuối 2022)~77%
Dự báo lắp đặt điện mặt trời hộ gia đình 2026 (SEIA)Giảm 18%
Tăng trưởng mô hình thuê/PPA điện mặt trời 2026+25%

Việc Quốc hội Mỹ bãi bỏ tín dụng thuế 30% cho điện mặt trời hộ gia đình vào cuối 2025 khiến SEIA dự báo lắp đặt mới giảm 18% trong năm 2026. Ngược lại, các mô hình thuê dài hạn (lease/PPA) — vẫn được hưởng ưu đãi thuế thương mại đến 2027 — dự kiến tăng 25% và chiếm tới 69% tổng lắp đặt điện mặt trời hộ gia đình.

Đối với người dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam, đây là tín hiệu đáng theo dõi. Làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu AI vào Đông Nam Á — trong đó có Việt Nam — đang tăng tốc mạnh. Khi các hyperscaler toàn cầu mở rộng hạ tầng tại khu vực, áp lực lên lưới điện quốc gia và chi phí điện năng cho người dân là điều hoàn toàn có thể xảy ra theo cùng kịch bản. Câu hỏi "ai sẽ trả chi phí cho hạ tầng điện phục vụ AI?" sẽ sớm trở nên cấp thiết không kém tại thị trường trong nước.

Hiện tại, thông tin về tác động trực tiếp đến thị trường điện Việt Nam chưa được công bố chính thức, nhưng diễn biến tại Nevada là bài học thực tiễn mà các nhà hoạch định chính sách năng lượng không nên bỏ qua.

Nguồn