OpenAI vừa chính thức tuyên bố sẽ tuân thủ sắc lệnh hành pháp mới về AI do Tổng thống Donald Trump ký ban hành trong tuần này. Theo đó, các cơ quan quản lý liên bang Mỹ sẽ được phép đánh giá năng lực của mô hình AI trước khi nó được tung ra thị trường, với thời hạn nộp hồ sơ rút ngắn từ 90 ngày xuống chỉ còn 30 ngày.
OpenAI khẳng định sẵn sàng hợp tác với chính phủ Mỹ
Phát biểu trên CNBC, ông George Osborne — người đứng đầu bộ phận quan hệ chính phủ các quốc gia (head of countries) của OpenAI — cho biết công ty hoàn toàn ủng hộ vai trò giám sát của nhà nước đối với công nghệ AI. "Việc chính phủ của các quốc gia dân chủ đóng vai trò lớn trong cách công nghệ này được sử dụng và triển khai là điều hoàn toàn đúng đắn," ông Osborne nhấn mạnh.
Tuy nhiên, đại diện OpenAI cũng kèm theo một kiến nghị đáng chú ý: thiết lập cơ quan quản lý mạnh nhưng giữ "độ linh hoạt lớn trong cách vận hành ở tương lai". Đây là cách OpenAI vừa thể hiện thiện chí hợp tác, vừa giữ không gian cho hoạt động kinh doanh và phát triển sản phẩm.
Sắc lệnh bị thu hẹp đáng kể so với bản dự thảo ban đầu
Bản sắc lệnh được ký ban hành đã bị cắt gọt mạnh so với dự thảo gốc. Phiên bản ban đầu được xây dựng sau quá trình tham vấn nhiều bên liên quan, nhằm cân bằng giữa lo ngại của ngành AI và yêu cầu an toàn công cộng. Khung quy định ban đầu bao gồm:
- Yêu cầu doanh nghiệp nộp mô hình 90 ngày trước khi ra mắt
- Cơ chế tham gia tự nguyện (voluntary participation)
- Cân bằng giữa lợi ích ngành AI và an toàn cộng đồng
Theo các báo cáo, những nhân vật có tiếng nói trong ngành như David Sacks và Elon Musk đã cảnh báo rằng nội dung này có thể tạo "hiệu ứng làm nguội" (chilling effect) đối với đà phát triển AI. Bản thân Tổng thống Trump cũng thừa nhận không hài lòng với "một số phần nhất định" của dự thảo, dẫn đến việc ông cùng các cố vấn soạn lại phiên bản thu gọn, rút thời hạn thẩm định từ 90 ngày xuống còn 30 ngày.
| Hạng mục | Dự thảo ban đầu | Sắc lệnh mới |
|---|---|---|
| Thời hạn nộp trước | 90 ngày | 30 ngày |
| Hình thức tham gia | Tự nguyện (voluntary) | "Yêu cầu" (request), không bắt buộc |
| Đánh giá benchmark | — | Yêu cầu đánh giá năng lực an ninh mạng cấp cao |
Điểm đáng chú ý là sắc lệnh mới chỉ "yêu cầu" (request) các công ty AI tham gia quy trình benchmark đánh giá năng lực an ninh mạng cấp cao, thay vì áp đặt mệnh lệnh. Trường hợp mô hình bị xếp vào danh mục "covered frontier model" (mô hình tiền tuyến thuộc diện kiểm soát), việc lưu thông và bán ra của mô hình đó có thể bị hạn chế.
Phản ứng trái chiều: Microsoft, Google ủng hộ — phe Dân chủ chỉ trích
Không chỉ OpenAI, các đối thủ lớn trong ngành cũng đồng loạt lên tiếng ủng hộ. Chủ tịch Microsoft Brad Smith mô tả sắc lệnh là "bước đi quan trọng để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo vệ an toàn cho người dân Mỹ". Đại diện Google, ông Kent Walker, gọi đây là "một bước tiến quan trọng", trong khi CEO Sam Altman của OpenAI nhận xét sắc lệnh đã "cân bằng đúng mức".
- Microsoft (Chủ tịch Brad Smith): "Bước đi quan trọng để cân bằng đổi mới và an toàn"
- Google (Kent Walker): "Một bước tiến quan trọng"
- OpenAI (CEO Sam Altman): "Sự cân bằng đã được thiết lập đúng đắn"
Ngược lại, Hạ nghị sĩ Don Beyer (Dân chủ — Virginia), đồng chủ trì nhóm nghị sĩ chuyên về AI, gọi đây là "chính sách gây thất vọng, phản ánh khuôn mẫu rộng hơn mà chính quyền Trump đang tạo ra: một môi trường 'miền Tây hoang dã' (wild west) trong phát triển AI". Lời chỉ trích này cho thấy giới lập pháp lo ngại các quy tắc đã bị nới lỏng quá mức trước áp lực từ ngành.
Đáng lưu ý, khung quy định này không xuất hiện đột ngột mà được xây dựng dựa trên các thỏa thuận thử nghiệm tự nguyện sẵn có giữa Bộ Thương mại Mỹ với Anthropic, OpenAI, Microsoft, xAI và Google — yếu tố giúp toàn ngành dễ chấp nhận hơn.
Cơ chế xây dựng benchmark: ba bộ chủ trì, thời hạn 60 ngày
Việc xác định mô hình nào thuộc diện "covered frontier model" sẽ được thực hiện thông qua một bộ benchmark do nhiều cơ quan liên bang phối hợp thiết kế, với thời hạn cụ thể.
| Hạng mục | Nội dung |
|---|---|
| Cơ quan chủ trì | Bộ Tài chính, Bộ Chiến tranh (thông qua NSA), Bộ An ninh Nội địa (thông qua CISA) |
| Đơn vị tham vấn | National Cyber Director, APST, NIST |
| Thời gian xây dựng | 60 ngày (hạn chót nộp sản phẩm: 01/08/2026) |
| Thẩm quyền xác định | Giám đốc NSA quyết định mô hình thuộc diện "covered frontier model" |
Bộ benchmark này được xếp vào dạng mật. Điều đó có nghĩa ngay cả khi quá trình xây dựng 60 ngày hoàn tất, nội dung và tiêu chí đánh giá cụ thể có thể sẽ không được công bố. Quy trình thẩm định 30 ngày chỉ áp dụng cho những mô hình vượt ngưỡng do bộ benchmark mật này đặt ra.
Hàm ý với thị trường AI Việt Nam
Với người dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam, sắc lệnh của Mỹ không tạo ràng buộc pháp lý trực tiếp, nhưng có thể tác động gián tiếp đến tốc độ phát hành các mô hình AI mới như GPT, Gemini hay Copilot tại khu vực Đông Nam Á. Nếu các mô hình tiền tuyến (frontier) bị xếp vào diện kiểm soát và bị hạn chế lưu thông, các dịch vụ AI mà người Việt đang sử dụng — từ ChatGPT, Microsoft Copilot đến Google AI Studio — có thể chậm cập nhật phiên bản mới hơn so với trước đây.
Trong ngắn hạn, sắc lệnh này vẫn chỉ là tuyên bố chính thức kèm cơ chế "yêu cầu" mềm, chưa có tính cưỡng chế. Các doanh nghiệp Việt Nam đang xây dựng sản phẩm trên nền tảng API của OpenAI, Anthropic hay Google nên theo dõi sát các tiêu chí "covered frontier model" trong vòng 60 ngày tới, vì đây sẽ là yếu tố quyết định mô hình nào còn được cấp phép thương mại hóa toàn cầu.
