Vụ kiện giữa Elon Musk và OpenAI đã bước vào giai đoạn tranh luận cuối cùng, với câu hỏi then chốt nổi lên tại phòng xử án: Liệu Sam Altman có thực sự đáng tin cậy? Đây không chỉ là vấn đề pháp lý giữa hai cá nhân, mà còn chạm đến câu hỏi mang tính cấu trúc về sự minh bạch của toàn bộ ngành AI — điều mà người dùng ChatGPT, nhà đầu tư lẫn các nhà hoạch định chính sách đều không thể bỏ qua.
Altman bị truy vấn về lời khai trước Quốc hội Mỹ
Tại phiên tòa tuần này, luật sư của Musk — ông Steve Molo — đã trực tiếp chất vấn Sam Altman về một tuyên bố mà ông đưa ra trước Quốc hội Mỹ: rằng ông không có cổ phần tại OpenAI.
Thực tế, theo các tài liệu được đưa ra tại tòa, Altman từng nắm giữ cổ phần thông qua Y Combinator — tổ chức tăng tốc khởi nghiệp mà ông điều hành trước đây. Trước câu hỏi này, Altman giải thích rằng ông cho rằng mọi người đều hiểu ý nghĩa của việc là "nhà đầu tư thụ động trong một quỹ VC". Phía Musk lập tức phản bác: "Thật sự vậy sao? Ông có nghĩ rằng các nghị sĩ đang thẩm vấn ông hiểu điều đó không?"
Nhà báo Anthony Ha của TechCrunch nhận xét rằng lập luận này của phía Musk là "somewhat fairly" — tức có phần có lý. Đây là điểm mấu chốt mà luật sư Molo nhấn mạnh trong bài phát biểu kết thúc: "Độ tin cậy của Altman chính là trọng tâm của vụ kiện này."
Musk muốn "ném bùn" hay thực sự muốn thắng kiện?
Podcast Equity của TechCrunch đã phân tích sâu hơn về động cơ thực sự của Elon Musk khi khởi kiện.
Phóng viên Sean O'Kane thẳng thắn tuyên bố: "Tôi không tin Altman." — dù ông cũng thừa nhận đây là thái độ mặc định của mình với hầu hết mọi người. Quan trọng hơn, O'Kane đưa ra nhận định rằng động lực lớn nhất của Musk trong vụ kiện này có thể không phải là chiến thắng pháp lý, mà là "ném bùn" vào đối thủ — tức làm tổn hại danh tiếng của OpenAI và những người ông coi là đã coi thường mình.
Về phong cách trình bày tại tòa, hai bên có sự tương phản rõ rệt:
- Sam Altman tự thừa nhận rằng ông có xu hướng tránh xung đột và đôi khi nói những điều người khác muốn nghe — và đang cố gắng thay đổi điều này.
- Elon Musk bị phóng viên Kirsten Korosec chỉ ra là có lịch sử đăng tải nhiều nội dung gây hiểu lầm trên nền tảng X (Twitter).
Kết quả cuối cùng, theo O'Kane, là cả hai bên đều ra khỏi phòng xử án với hình ảnh xấu hơn so với trước khi vụ kiện bắt đầu.
Câu hỏi về niềm tin — không chỉ với OpenAI
Điều mà phóng viên Kirsten Korosec nhấn mạnh là vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi của một cá nhân hay một công ty:
"Đây là câu hỏi căn bản mà các nhà báo công nghệ, nhà hoạch định chính sách, và ngày càng nhiều người tiêu dùng đặt ra với tất cả các hãng AI. Cuối cùng, mọi thứ đều quy về niềm tin. Chúng ta không nhất thiết có phương tiện để nhìn vào bên trong — đây đều là các công ty tư nhân, và còn rất nhiều thứ ẩn sau tấm màn."
Thực tế, hầu hết các "ông lớn" AI — OpenAI, Anthropic, xAI — đều là công ty tư nhân, không niêm yết. Người dùng và nhà đầu tư bên ngoài gần như không có công cụ độc lập để kiểm chứng những gì các lãnh đạo tuyên bố. Korosec cũng lưu ý: dù ý định ban đầu có tốt đẹp đến đâu, kết quả vẫn có thể bị lạm dụng hoặc đi chệch hướng — và đó là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Cấu trúc pháp lý và những gì có thể xảy ra tiếp theo
Một điểm kỹ thuật quan trọng cần hiểu: trong vụ kiện này, phán quyết của bồi thẩm đoàn chỉ mang tính tư vấn, không phải quyết định cuối cùng. Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers mới là người đưa ra phán quyết chính thức.
Trình tự xét xử diễn ra như sau:
- Bồi thẩm đoàn gồm 9 người trước tiên phải xác định liệu Musk có khởi kiện trong thời hạn quy định hay không.
- Nếu không đáp ứng điều kiện này, phiên tòa kết thúc ngay tại đây.
- Giai đoạn xem xét bồi thường (relief phase) dự kiến bắt đầu vào thứ Hai, nhưng chỉ diễn ra nếu trách nhiệm pháp lý được xác định.
Về quy mô bồi thường: ban đầu Musk yêu cầu bồi thường lên tới 134 tỷ USD — một con số khổng lồ. Tuy nhiên, lập trường hiện tại đã thay đổi sang yêu cầu OpenAI hoàn trả "lợi nhuận bất chính" cho quỹ phi lợi nhuận của tổ chức này.
OpenAI đã thay đổi như thế nào — và tại sao điều đó quan trọng
Nền tảng của vụ kiện là quá trình chuyển đổi cơ cấu pháp lý quy mô lớn của OpenAI, đã hoàn tất vào tháng 10/2025:
- OpenAI tái cơ cấu thành PBC (Public Benefit Corporation — Công ty Lợi ích Công cộng), trong đó một quỹ phi lợi nhuận riêng biệt nắm giữ cổ phần trị giá khoảng 130 tỷ USD trong bộ phận vì lợi nhuận.
- Đáng chú ý, tài liệu nộp lên IRS gần đây cho thấy từ "safely" (an toàn) đã bị xóa khỏi tuyên bố sứ mệnh của tổ chức — một chi tiết mà phía Musk sử dụng để lập luận rằng OpenAI đã đi chệch khỏi lý tưởng sáng lập.
- Microsoft hiện nắm giữ 27% cổ phần, tương đương khoảng 13,5 tỷ USD. Tháng 4/2026, hai bên ký thỏa thuận mới với giới hạn chia sẻ doanh thu và cho phép OpenAI phục vụ khách hàng trên các nền tảng đám mây khác.
Musk yêu cầu tòa án buộc OpenAI đảo ngược toàn bộ quá trình tái cơ cấu này — một yêu cầu mà nhiều chuyên gia pháp lý đánh giá là cực kỳ khó thực hiện về mặt thực tế.
Đối với người dùng tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, vụ kiện này tuy không ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sử dụng ChatGPT hay các dịch vụ AI hàng ngày, nhưng đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn: khi các công ty AI lớn nhất thế giới đều là công ty tư nhân không niêm yết, chúng ta dựa vào đâu để tin tưởng vào những gì họ tuyên bố? Đây là câu hỏi mà cả nhà quản lý lẫn người dùng cuối đều cần bắt đầu đặt ra một cách nghiêm túc hơn.
