Vụ kiện chống độc quyền do xAI của Elon Musk khởi xướng nhắm vào Apple và OpenAI vừa bước sang giai đoạn mới. Tòa án liên bang Mỹ đã chấp thuận bổ sung Craig Federighi — Phó Chủ tịch Cấp cao phụ trách Kỹ thuật Phần mềm của Apple — vào danh sách người lưu giữ tài liệu (custodian) trong quá trình discovery (khai thác chứng cứ), trong khi từ chối yêu cầu tương tự đối với CEO Tim Cook. Diễn biến này mở ra khả năng các tài liệu nội bộ liên quan đến chiến lược tích hợp AI của Apple sẽ lần đầu tiên xuất hiện trước tòa.
Vì sao xAI kiện Apple và OpenAI?
Vụ kiện bắt nguồn từ cáo buộc của Elon Musk rằng Apple và OpenAI đã thông đồng để ngăn cản các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) cạnh tranh — trong đó có Grok của xAI — đạt được thành công trên App Store. Cụ thể, xAI lập luận rằng thỏa thuận tích hợp ChatGPT vào Siri đã tạo ra lợi thế không công bằng, ảnh hưởng trực tiếp đến thứ hạng ứng dụng trên nền tảng của Apple.
Apple phủ nhận toàn bộ cáo buộc này, đặc biệt bác bỏ việc hợp đồng với OpenAI có điều khoản độc quyền. Trong nhiều tháng qua, xAI đã nỗ lực mở rộng phạm vi discovery, kể cả việc yêu cầu tài liệu từ các công ty nước ngoài theo Công ước Hague — tuy nhiên không phải lúc nào cũng thành công. Tháng 1/2026, tòa án Hàn Quốc đã bác yêu cầu lấy tài liệu từ Kakao.
Tòa án phân định: Federighi được chấp thuận, Cook bị từ chối
Trong phán quyết mới nhất, tòa án chấp nhận một phần yêu cầu của xAI. Đối với Federighi, tòa nhận định:
"Với tư cách là Phó Chủ tịch Cấp cao phụ trách Kỹ thuật Phần mềm, ông Federighi có khả năng cao là người ra quyết định chính trong quá trình phát triển phần mềm của Apple, và có thể sở hữu các bằng chứng liên quan độc lập chưa được cung cấp trước đó liên quan đến việc Apple tích hợp OpenAI vào Apple Intelligence."
Ngược lại, yêu cầu bổ sung Tim Cook bị bác với lý do xAI không chứng minh được rằng Cook nắm giữ bằng chứng độc lập mà Federighi không có. Apple được yêu cầu nộp tài liệu liên quan đến Federighi trước ngày 17/6/2026.
Ngoài ra, yêu cầu bổ sung một nhân viên Apple khác (không nêu tên) liên quan đến dữ liệu bán hàng iPhone cũng bị từ chối. Thẩm phán liên bang Hal R. Ray Jr. cho rằng tài liệu về cạnh tranh toàn ngành smartphone "vượt quá phạm vi đáng kể so với các cáo buộc trong vụ kiện này."
Tài liệu Apple–Google và email của Musk: Cả hai bên đều có phần thắng
Tòa án cũng chấp thuận một phần yêu cầu của xAI về tài liệu liên quan đến quan hệ đối tác Apple–Google, nhưng thu hẹp phạm vi chỉ còn các tài liệu đề cập đến khả năng có điều khoản độc quyền đối với nhà cung cấp AI của Apple. Hạn nộp cũng là ngày 17/6/2026.
Về phía OpenAI, tòa chấp thuận yêu cầu buộc Musk phải nộp email từ Tesla và SpaceX, cùng các tin nhắn và tài khoản XChat trước ngày 3/6/2026. Đây là nguồn tài liệu mà OpenAI có thể dùng để kiểm chứng hoặc phản bác các lập luận của xAI.
Yêu cầu cuối cùng của xAI — đòi Apple tiết lộ chính sách nội bộ về việc nhân viên sử dụng AI — bị bác hoàn toàn. Tòa cho rằng mối liên hệ giữa chính sách này với các cáo buộc chống độc quyền là không rõ ràng.
Hợp đồng Apple–Google Gemini: Nền tảng của tranh cãi "điều khoản độc quyền"
Bối cảnh quan trọng cần nắm là Apple và Google đã công bố một hợp đồng đa năm vào ngày 12/1/2026, theo đó Apple Foundation Models thế hệ tiếp theo sẽ được xây dựng dựa trên mô hình Gemini tùy chỉnh của Google. Các thông số chính của thỏa thuận này:
| Hạng mục | Chi tiết |
|---|---|
| Ngày công bố | 12/1/2026 |
| Giá trị hàng năm | Khoảng 1 tỷ USD (khoảng 25.500 tỷ VND) |
| Quy mô mô hình | Gemini tùy chỉnh với 1,2 nghìn tỷ tham số |
| Tính độc quyền | Theo nguồn tin TechCrunch: không độc quyền |
Tim Cook đã xác nhận trong buổi họp nhà đầu tư Q1/2026 rằng Apple vẫn tiếp tục phát triển mô hình riêng song song, nhưng Siri cá nhân hóa sẽ chạy trên nền tảng hợp tác với Google. Chính hợp đồng này là trọng tâm mà xAI muốn khai thác qua discovery — liệu "không độc quyền" trên giấy tờ có phản ánh đúng thực tế hay không.
OpenAI cũng đang cân nhắc kiện Apple — mâu thuẫn nội tại của vụ án
Một diễn biến song song làm phức tạp thêm bức tranh: theo các nguồn tin, chính OpenAI đang cân nhắc hành động pháp lý chống lại Apple vì cho rằng việc tích hợp ChatGPT vào Siri không mang lại kết quả như kỳ vọng. OpenAI đã thuê công ty luật bên ngoài để đánh giá các lựa chọn, bao gồm cả việc gửi thông báo chấm dứt hợp đồng — dù bất kỳ bước đi pháp lý nào cũng được cho là sẽ chờ đến sau khi vụ kiện của Musk kết thúc.
Các bất bình chính từ phía OpenAI bao gồm:
- Vị trí hiển thị và mức độ quảng bá ChatGPT trong Siri chưa đạt kỳ vọng
- Doanh thu thực tế thấp hơn đáng kể so với dự báo ban đầu
- iOS 27 (dự kiến công bố ngày 8/6) có thể tích hợp thêm Google Gemini và Anthropic Claude, làm loãng vị thế của ChatGPT
Đây là mâu thuẫn đáng chú ý: xAI cáo buộc Apple dành ưu đãi độc quyền cho OpenAI, trong khi chính OpenAI lại cảm thấy bị Apple đối xử không thỏa đáng. Khoảng cách giữa hai luận điểm này sẽ là một trong những điểm tranh luận trung tâm khi các tài liệu discovery được đưa ra xem xét.
Hai mốc thời gian cần theo dõi
Với người quan tâm đến diễn biến vụ kiện, hai hạn chót quan trọng nhất là:
- 3/6/2026: Musk nộp email Tesla/SpaceX và dữ liệu XChat cho OpenAI — có thể tiết lộ động cơ thực sự đằng sau vụ kiện
- 17/6/2026: Apple nộp tài liệu của Federighi và tài liệu liên quan đến quan hệ đối tác với Google — có thể làm sáng tỏ quá trình ra quyết định tích hợp OpenAI vào Apple Intelligence và câu hỏi về điều khoản độc quyền
Đối với người dùng tại Việt Nam, vụ kiện này không ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sử dụng iPhone hay các dịch vụ AI trong ngắn hạn. Tuy nhiên, kết quả của quá trình discovery có thể định hình lại cách Apple lựa chọn đối tác AI trong tương lai — điều này sẽ ảnh hưởng đến tính năng Siri và Apple Intelligence trên toàn cầu, bao gồm cả thị trường Đông Nam Á.
